De vorm van de voet speelt een belangrijke rol in het ontstaan van voet- en teenproblemen. Naarmate u ouder wordt kunnen de tenen qua stand gaan veranderen. Teenafwijkingen kunnen aangeboren zijn maar kunnen ook ontstaan door gewrichtsontstekingen of door het dragen van slecht passend schoeisel, hierbij valt te denken aan spitse of te kleine schoenen. Vaak is er sprake van een disbalans tussen de buigspieren en strekspieren van de tenen. Het voortdurend dragen van slippers of klompen kan ook vervorming van de tenen veroorzaken.

Hallux Valgus (schreefgroei van de grote teen)

Schoenirritatie, pijn aan de grote teen, of een rode zwelling aan de buitenzijde van de grote teen, het zijn vaak de eerste verschijnselen die kenmerkend zijn voor het naar binnen groeien van de grote teen richting de kleine tenen. Soms gaat dit proces zo langzaam dat een lichte verkromming van de teen niet eens opgemerkt wordt. Pijn aan de buitenzijde van de grote teen is vaak al langer aanwezig maar wordt dikwijls genegeerd. Schoenen die de klachten lijken te verergeren blijven in de kast liggen en worden niet meer gedragen.  

De grote teen gaat een eigen leven leiden. Er ontstaat ruimte in het gewricht. Daardoor zal zich extra (kraak)been gaan vormen tussen het eerste middenvoetsbeen en de grote teen. De binnenzijde van de grote teen zal zich langzaam maar zeker gaan verdikken en verkrommen richting de andere tenen, hierdoor wordt de voorvoet wat breder. In de schoen zal de grote teen tijdens het lopen meer contact maken met het binnenmateriaal waardoor irritatie, roodheid en zwelling kan optreden ter hoogte van het begin van de grote teen. Dit kan pijnlijk zijn. Omdat de verdikte huid zich wil beschermen is er vaak eelt te zien eventueel in combinatie met een likdoorn. Door de druk van de grote teen op de tweede teen kan er tussen de tenen eelt of pijnlijke likdoorns ontstaan.

Vaak raakt de slijmbeurs tussen de huid en het gewricht geïrriteerd en stapelt er zich vocht in op, waardoor de druk van de schoen nog meer toeneemt. In sommige gevallen ontstaat er een wond (bursitis of slijmbeursontsteking)

Meningen lopen uiteen of deze vervorming te wijten is aan het dragen van te krappe schoenen. Erfelijke factoren lijken wel een grote rol te spelen, evenals het voettype zoals een brede voorvoet. Dikwijls wordt het ook veroorzaakt door een biomechanisch proces. Dit wil zeggen door een verkeerde afwikkeling van de voet tijdens het lopen. Het kan ook gepaard gaan met andere ziektes zoals reuma, artrose en artritis. In dit geval zullen een te smalle schoen en hoge hakken de al bestaande klachten verergeren, en andere voetafwijkingen zoals hamertenen, eelt en likdoorns nog erger maken.

Voorzorg is van belang. De meeste knobbels zijn te behandelen zonder chirurgie. Bij een brede voorvoet hoort een brede schoen, vermijd hoge hakken, te smalle schoenen en kies schoenen die geen druk geven. Kies voor een zacht lederen schoen. Uw therapeut kan beoordelen of het gewricht nog beweeglijk is of al is vastgegroeid.  Zij kan nagaan wat de oorzaak is en eventueel een correctie steunzool aanmeten.

In sommige gevallen is een chirurgische ingreep te overwegen, de herstelperiode is relatief lang en er kan een langdurige zwelling van voet en been optreden. Bovendien gaat elke ingreep gepaard met enige verstijving in de gewrichten.

Het is belangrijk het gewricht soepel te houden daar dit de pijn die zich kan ontwikkelen kan verminderen.

1. pak uw grote teen vast met uw hand en strek de teen in alle richtingen. Op het uiterste punt van de rekpositie houdt u het tien tot vijftien seconden vast.
2. Pak de grote teen en uw voet vast. Duw de voet van u af en tegelijkertijd trekt u met uw hand de tenen naar uw toe.
3. Neem een stuk elastiek en doe deze om beide grote tenen. Spreid uw voeten zodat uw teen er recht uitziet.

Oefeningen kunnen nooit de positie van de grote teen verbeteren maar houdt het alleen maar flexibel.

Hallux limitus / rigidus (slijtage grote teen)

In de voorvoet is het gewricht tussen het eerste middenvoetsbeentje en de grote teen de meest voorkomende plaats van slijtage (artrose). Dit komt vaak voor op oudere leeftijd. Doordat dit gewricht de grootste druk opvangt bij het afwikkelen van de voorvoet is dit vaak het meest vatbaar voor artrose. Bij een hallux limitus is er sprake van een vermindere beweging (t.o.v. de andere grote teen). Als er geen beweging meer in het gewricht zit spreekt men van een hallux rigidus.

De belangrijkste oorzaak is primaire artrose, waarbij de leeftijd een rol speelt in de ontwikkeling van deze aandoening.

Bij secundaire artrose kan op basis van een andere aandoening of ziektebeeld een versnelde slijtage optreden van dit gewricht. De belangrijkste oorzaken zijn jicht, reuma en een eerder doorgemaakte botbreuk. Ook kan een langer bestaande standsafwijking van de grote teen (hallux valgus) oorzaak zijn van asymmetrische belasting waardoor slijtage ontstaat. 

Door de slijtage treedt een vormverandering van het gewricht op. Het lichaam maakt meer bot aan, dit is soms aan de buitenkant van de voet te zien. Ook treedt stijfheid van het gewricht op en is de grote teen minder beweeglijk. Dit kan hinderlijk zijn bij het afwikkelen van de voorvoet. De belangrijkste klacht is pijn. In een vroeg stadium treedt de pijn vooral op tijdens belasten van de voet. Bij ernstige slijtage is soms in rust of ’s nachts ook sprake van pijn of vervelende steken ter plaatse van het gewricht.

Aanvankelijk zal uw therapeut de aandoening proberen te behandelen met een zogenaamde afwikkelvoorziening in een therapiezool om versleten gewrichtje ontlast.

Als ondanks bovengenoemde maatregelen het gewricht pijnlijk blijft, kan in overleg (met uw huisarts en medisch specialist) besloten worden om eventueel te opereren.

Hamerteen of klauwteen

Veel voorkomende afwijkingen aan de tenen zijn de hamertenen en de klauwtenen. Een hamerteen of klauwteen ontstaat wanneer de pees van de lange teenstrekker te strak is en het gewricht tussen het middenvoetsbeentje en het basiskootje overstrekt. Het gevolg is dat de pezen van de teenbuigers de beide gewrichten in het eindkootje juist extra buigen.

Hierdoor krijgt de teen de vorm van een "hamer" die met zijn uiteinde op de vloer "slaat" of de vorm van een "klauw" die met zijn laatste kootje net niet op de vloer komt. De kromming zorgt ervoor dat de teen tegen uw schoen wordt gedrukt. Deze druk zorgt ervoor dat er een pijnlijke likdoorn op de teen kan ontstaan. Bij een stugge hamer- en klauwteen kan er ook een pijnlijke eeltplek op het topje van de teen ontstaan. Ook kan er eelt en pijn onder de voorvoet ontstaan, omdat de kromstand van de hamerteen het kopje van het middenvoetsbeentje naar beneden drukt en daarmee abnormaal veel druk veroorzaakt.

Hamertenen of klauwtenen hebben veel oorzaken, te kleine of puntige schoenen, reuma, suikerziekte, gewrichtsontstekingen. Het veelvuldig dragen van slippers of klompen kunnen ook hamertenen veroorzaken. Ook speelt de vorm van de voet een belangrijke rol. Mensen met een holvoet en een hele hoge wreef zullen eerder dit soort teenklachten krijgen.

Preventie is ook hier van belang, vooral bij risico patiënten met bijvoorbeeld reuma of suikerziekte kan deze aandoening soms gepaard gaan met een pijnlijke bunion (slijmbeursontsteking tussen de huid en het gewricht).

Hamertenen of klauwtenen verlangen veel ruimte in de schoen. Voor wat betreft de voorvoet moet het schoeisel breed zijn. Kies voor soepel leder. Vermijd extra stiksels in schoenen, kousen en naden rondom de teenpartij, deze kunnen namelijk extra druk en wrijving geven waardoor eelt en likdoorns kunnen ontstaan. Vooral pantykousjes kunnen gemene likdoorns veroorzaken. Een veterschoen voorkomt het naar voren glijden van de voet. Draag liever geen hoge hakken.

Ruiterteen

Dit probleem komt vaak voor bij reuma en artritis en bij een hallux valgus stand van de grote teen, evenals bij een spreidvoet. De teen buigt af naar de andere tenen en groeit over de naastgelegen teen heen. Daardoor komt hij te liggen boven op de andere teen.

Als de teen nog flexibel is kan deze door middel van een orthese (teenstukje) worden gecorrigeerd. De teen zal dan correctief (geleidelijk corrigeerd) worden naar de oorspronkelijke teenstand.

Gedraaide vijfde teen (Digiti Quinti Varus)

De kleine teen draait naar binnen en komt onder de vierde teen te liggen. De nagel wijst naar buiten. De onderkant van de teen maakt geen contact meer met de grond. Dit kan pijnlijk zijn en tot likdoorns leiden tussen de tenen. Het kan al voorkomen op zeer jonge leeftijd. Meestal gaat het om een aangeboren of erfelijke afwijking. Soms kan een aangemeten orthese door uw therapeut de teen corrigeren, vooral bij jonge kinderen is dit erg succesvol. Door een operatie kan de teen worden rechtgezet.